Logo
Przejdź do głównej treści

Stormwaterpoland.com

BAZA WIEDZY • STORMWATER POLAND

Miasto-gąbka – jak miasta zatrzymują i wykorzystują deszczówkę?

Jak przekształcać zabudowane tereny w przestrzeń lepiej przygotowaną na ulewy i suszę?

Miasto-gąbka to podejście do planowania, w którym deszczówka jest zatrzymywana, wsiąka w grunt tam, gdzie jest to bezpieczne, zasila zieleń lub jest wykorzystywana ponownie. Poznaj technologie, etapy wdrażania i ograniczenia tego modelu.

Czym jest miasto-gąbka?

Miasto-gąbka (ang. sponge city) to koncepcja planowania i zarządzania przestrzenią miejską, której celem jest zatrzymywanie, wykorzystywanie i bezpieczne odprowadzanie wód opadowych. Wykorzystuje naturalne procesy retencji, infiltracji i parowania, a także odpowiednio zaprojektowaną infrastrukturę techniczną. Dzięki temu miasto może ograniczać spływ powierzchniowy, poprawiać lokalny bilans wodny i zwiększać odporność na intensywne opady oraz okresy suszy.

Nie oznacza jednego urządzenia ani całkowitej rezygnacji z kanalizacji. To system współpracujących ogrodów deszczowych, parków, zielonych dachów, nawierzchni przepuszczalnych, zbiorników oraz infrastruktury odprowadzającej nadmiar wody.

Podstawowa zasada: najpierw ograniczać spływ i zatrzymywać wodę lokalnie, a następnie zapewniać kontrolowany odpływ i bezpieczne trasy przepływu podczas intensywnych opadów.

Miasto-gąbka a zielono-niebieska infrastruktura: miasto-gąbka jest koncepcją zarządzania wodą w skali miasta i zlewni, natomiast zielono-niebieska infrastruktura stanowi jeden z głównych sposobów jej realizacji.

Jak działa miasto-gąbka podczas intensywnego deszczu?

Miasto-gąbka nie jest pojedynczym urządzeniem. To sieć rozwiązań, które współpracują w skali działki, ulicy i całej zlewni.

01. Przechwytywanie opadu

Woda deszczowa jest zatrzymywana przez roślinność, zielone dachy, ogrody deszczowe i inne powierzchnie retencyjne, co ogranicza natychmiastowy spływ.

02. Retencja i infiltracja

Zatrzymywanie i magazynowanie deszczówki to jeden z podstawowych elementów miasta-gąbki. Poznaj szerzej metody retencji wód opadowych i ich zastosowania w przestrzeni miejskiej.

03. Wykorzystanie i bezpieczny odpływ

Zgromadzona woda może być wykorzystywana np. do podlewania zieleni, a jej nadmiar jest odprowadzany kontrolowanymi drogami odpływu

Dlaczego koncepcja miasta-gąbki jest potrzebna?

Intensywne opady i podtopienia

Uszczelnione powierzchnie przyspieszają spływ. Retencja rozproszona może opóźniać odpływ i odciążać system odwodnienia.

Miejskie wyspy ciepła

Drzewa, zieleń i woda w krajobrazie mogą poprawiać komfort termiczny dzięki cieniowaniu i ewapotranspiracji.

Susza i niedobór wody

Magazynowanie opadów i zatrzymywanie wilgoci w glebie wspiera roślinność, choć nie zastępuje innych działań ograniczających skutki suszy.

Przeciążenie kanalizacji

Rozproszone rozwiązania retencyjne mogą zmniejszać i opóźniać dopływ do sieci, ale wymagają poprawnego doboru i utrzymania.

Rozwiązania stosowane w mieście-gąbce

Ogrody deszczowe

Ogrody deszczowe

Roślinne niecki przechwytujące spływ z dachów i nawierzchni; mogą zatrzymywać, filtrować i częściowo infiltrować wodę.

Zielone dachy

Warstwy roślinne na dachach zatrzymują część opadów i opóźniają odpływ, zależnie od konstrukcji i warunków pogodowych.

Parki i niecki retencyjne

Tereny zielone projektowane tak, by podczas opadów okresowo magazynować wodę i bezpiecznie odprowadzać jej nadmiar.

Zbiornik na deszczówkę

Zbiorniki na deszczówkę

Naziemne i podziemne zbiorniki pozwalają magazynować opad i wykorzystywać go np. do podlewania zieleni.

Nawierzchnie przepuszczalne

Przepuszczalne warstwy nawierzchni mogą ograniczać spływ, jeśli warunki gruntowe i konstrukcyjne na to pozwalają.

Drzewa i zielone ulice

Zielone ulice i drzewa

Zadrzewienie, pasy zieleni i obniżone rabaty pomagają zatrzymywać wodę i poprawiać mikroklimat ulic.

Miasto tradycyjne a miasto-gąbka – na czym polega różnica?

Oba podejścia wymagają bezpiecznego odwodnienia. Miasto-gąbka uzupełnia infrastrukturę techniczną o lokalną retencję, infiltrację i ponowne wykorzystanie deszczówki.

Tradycyjne podejście

• Priorytetem jest sprawne odprowadzanie wody

• Duża rola kanalizacji i infrastruktury technicznej

• Ograniczone lokalne wykorzystanie deszczówki

• System skoncentrowany na odwodnieniu

Podejście miasta-gąbki

• Priorytetem jest zagospodarowanie wody możliwie blisko miejsca opadu

• Łączenie infrastruktury technicznej z rozwiązaniami przyrodniczymi

• Retencja, infiltracja, wykorzystanie i kontrolowany odpływ

• Zintegrowane zarządzanie wodą w skali zlewni

Jak zaplanować miasto-gąbkę?

Skuteczne miasto-gąbka wymaga planowania w skali działki, ulicy i zlewni. Rozwiązania należy dobierać do warunków terenowych, opadów, jakości spływu i możliwości eksploatacji.

01

Diagnoza zlewni

Ocena kierunków spływu, udziału powierzchni szczelnych, przepuszczalności gruntu, poziomu wód gruntowych oraz infrastruktury podziemnej.

02

Cele retencyjne

Wyznaczenie celów: ograniczenie szczytowego odpływu, magazynowanie wody, poprawa warunków dla zieleni i bezpieczeństwo podczas ulew.

03

Dobór rozwiązań

Łączenie ogrodów deszczowych, zbiorników, zielonych dachów i nawierzchni przepuszczalnych zgodnie z lokalnymi ograniczeniami.

04

Obliczenia i bezpieczeństwo

Obliczenia hydrologiczne i hydrauliczne, dobór pojemności, odpływu regulowanego i przelewów awaryjnych oraz ocena jakości wody.

05

Eksploatacja, monitoring i utrzymanie

Zaplanowanie odpowiedzialności za system, regularnych przeglądów, pielęgnacji roślinności, usuwania osadów oraz kontroli skuteczności działania rozwiązań retencyjnych.

RETENCJA • ZIELEŃ • ODPORNOŚĆ

Korzyści z wdrażania koncepcji miasta-gąbki

Rozproszone zatrzymywanie wody może jednocześnie wspierać bezpieczeństwo infrastruktury, zieleń miejską i jakość przestrzeni publicznej.

Mniejsze szczyty odpływu

Obiekty retencyjne i regulowany odpływ mogą zmniejszać szczyt przepływu w określonych warunkach opadowych.

Wykorzystanie deszczówki

Woda zgromadzona w zbiornikach może służyć np. do nawadniania zieleni, po uwzględnieniu wymagań jakościowych.

Przyjazne tereny zieleni

Drzewa, ogrody deszczowe i parki tworzą bardziej przyjazne przestrzenie i mogą wspierać różnorodność biologiczną.

Lepszy komfort termiczny

Zacienienie i parowanie wody przez rośliny mogą ograniczać lokalne nagrzewanie przestrzeni w ciepłe dni.

Miasto-gąbka w praktyce – od ulicy do całej zlewni

Miasto-gąbka powstaje poprzez łączenie wielu rozwiązań w jeden spójny system gospodarowania wodami opadowymi. Pojedynczy ogród deszczowy czy zbiornik retencyjny może poprawić lokalne warunki, ale skuteczność całej koncepcji zależy od współpracy rozwiązań w skali ulic, osiedli i zlewni.

Miasto-gąbka na poziomie ulicy

Przy ulicach można stosować drzewa, pasy zieleni, muldy chłonne, niecki bioretencyjne i nawierzchnie przepuszczalne. Rozwiązania te pozwalają przechwytywać część wód opadowych, ograniczać spływ powierzchniowy oraz poprawiać warunki dla roślinności.

Miasto-gąbka na poziomie osiedla

Na osiedlach istotną rolę mogą pełnić ogrody deszczowe, zielone dachy, zbiorniki retencyjne i systemy wykorzystywania deszczówki. Ich zadaniem jest ograniczenie odpływu z terenów zabudowanych oraz lokalne zagospodarowanie części opadu.

Miasto-gąbka na poziomie całego miasta

W skali miasta konieczne jest powiązanie rozwiązań retencyjnych z kanalizacją deszczową, terenami zieleni, parkami, ciekami wodnymi i planowaniem przestrzennym. Ważne jest również wyznaczenie bezpiecznych dróg przepływu nadmiaru wody podczas intensywnych opadów.

Miasto-gąbka a zarządzanie zlewnią

Skuteczne gospodarowanie wodami opadowymi wymaga uwzględnienia całej zlewni, także terenów położonych poza granicami administracyjnymi miasta. Znaczenie mają ukształtowanie terenu, kierunki spływu, warunki gruntowo-wodne, istniejąca zabudowa oraz możliwości retencji i infiltracji.

Miasto-gąbka nie jest więc pojedynczą inwestycją, lecz długofalowym podejściem do planowania, realizacji i utrzymania miejskiego systemu gospodarowania wodą.

Koncepcja miasta-gąbki jest częścią szerszego podejścia do zarządzania deszczówką. Więcej o planowaniu, odprowadzaniu i zagospodarowaniu opadów przeczytasz w artykule Gospodarka wodami opadowymi.

Miasto-gąbka – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

To koncepcja miasta, które przechwytuje, zatrzymuje, wykorzystuje i — gdy warunki pozwalają — infiltruje deszczówkę blisko miejsca opadu.

Między innymi ogrody deszczowe, zielone dachy, parki retencyjne, zbiorniki, muldy chłonne, nawierzchnie przepuszczalne i zielone ulice.

Nie. Rozwiązania retencyjne współpracują z kanalizacją i bezpiecznymi drogami odprowadzania nadmiaru wody.

Nie. Może ograniczać spływ i lokalne podtopienia w określonych warunkach, ale ekstremalne opady nadal wymagają planowania ryzyka i zabezpieczeń.

Nie. Decydują m.in. przepuszczalność gruntu, poziom wód gruntowych, zanieczyszczenia i odległość od budynków.

Nie. Retencja zależy od grubości i rodzaju warstw, wilgotności początkowej oraz przebiegu opadu.

Można ją magazynować i stosować np. do podlewania zieleni, z uwzględnieniem jakości wody oraz wymagań technicznych.

Od analizy zlewni, spływu, gruntu, istniejącej infrastruktury i celów projektu, a następnie od doboru i obliczenia rozwiązań.

Potencjalnie mniej lokalnych podtopień, więcej zieleni, lepszy komfort podczas upałów i atrakcyjniejsze przestrzenie publiczne.

Tak. Należy usuwać osady i odpady, pielęgnować rośliny oraz sprawdzać drożność dopływów, odpływów i przelewów.

WIEDZA • PLANOWANIE • WDROŻENIA

Stormwater Poland – miasto-gąbka w praktyce

Jak projektować przestrzenie miejskie, które lepiej radzą sobie z intensywnymi opadami? Poznaj rozwiązania i doświadczenia omawiane w środowisku Stormwater Poland.