
BAZA WIEDZY • STORMWATER POLAND
Jak przekształcać zabudowane tereny w przestrzeń lepiej przygotowaną na ulewy i suszę?
Miasto-gąbka to podejście do planowania, w którym deszczówka jest zatrzymywana, wsiąka w grunt tam, gdzie jest to bezpieczne, zasila zieleń lub jest wykorzystywana ponownie. Poznaj technologie, etapy wdrażania i ograniczenia tego modelu.
Miasto-gąbka (ang. sponge city) to koncepcja planowania i zarządzania przestrzenią miejską, której celem jest zatrzymywanie, wykorzystywanie i bezpieczne odprowadzanie wód opadowych. Wykorzystuje naturalne procesy retencji, infiltracji i parowania, a także odpowiednio zaprojektowaną infrastrukturę techniczną. Dzięki temu miasto może ograniczać spływ powierzchniowy, poprawiać lokalny bilans wodny i zwiększać odporność na intensywne opady oraz okresy suszy.
Nie oznacza jednego urządzenia ani całkowitej rezygnacji z kanalizacji. To system współpracujących ogrodów deszczowych, parków, zielonych dachów, nawierzchni przepuszczalnych, zbiorników oraz infrastruktury odprowadzającej nadmiar wody.
Podstawowa zasada: najpierw ograniczać spływ i zatrzymywać wodę lokalnie, a następnie zapewniać kontrolowany odpływ i bezpieczne trasy przepływu podczas intensywnych opadów.
Miasto-gąbka a zielono-niebieska infrastruktura: miasto-gąbka jest koncepcją zarządzania wodą w skali miasta i zlewni, natomiast zielono-niebieska infrastruktura stanowi jeden z głównych sposobów jej realizacji.
Miasto-gąbka nie jest pojedynczym urządzeniem. To sieć rozwiązań, które współpracują w skali działki, ulicy i całej zlewni.
Woda deszczowa jest zatrzymywana przez roślinność, zielone dachy, ogrody deszczowe i inne powierzchnie retencyjne, co ogranicza natychmiastowy spływ.
Zatrzymywanie i magazynowanie deszczówki to jeden z podstawowych elementów miasta-gąbki. Poznaj szerzej metody retencji wód opadowych i ich zastosowania w przestrzeni miejskiej.
Zgromadzona woda może być wykorzystywana np. do podlewania zieleni, a jej nadmiar jest odprowadzany kontrolowanymi drogami odpływu
Intensywne opady i podtopienia
Uszczelnione powierzchnie przyspieszają spływ. Retencja rozproszona może opóźniać odpływ i odciążać system odwodnienia.
Miejskie wyspy ciepła
Drzewa, zieleń i woda w krajobrazie mogą poprawiać komfort termiczny dzięki cieniowaniu i ewapotranspiracji.
Susza i niedobór wody
Magazynowanie opadów i zatrzymywanie wilgoci w glebie wspiera roślinność, choć nie zastępuje innych działań ograniczających skutki suszy.
Przeciążenie kanalizacji
Rozproszone rozwiązania retencyjne mogą zmniejszać i opóźniać dopływ do sieci, ale wymagają poprawnego doboru i utrzymania.

Roślinne niecki przechwytujące spływ z dachów i nawierzchni; mogą zatrzymywać, filtrować i częściowo infiltrować wodę.

Warstwy roślinne na dachach zatrzymują część opadów i opóźniają odpływ, zależnie od konstrukcji i warunków pogodowych.

Tereny zielone projektowane tak, by podczas opadów okresowo magazynować wodę i bezpiecznie odprowadzać jej nadmiar.

Naziemne i podziemne zbiorniki pozwalają magazynować opad i wykorzystywać go np. do podlewania zieleni.

Przepuszczalne warstwy nawierzchni mogą ograniczać spływ, jeśli warunki gruntowe i konstrukcyjne na to pozwalają.

Zadrzewienie, pasy zieleni i obniżone rabaty pomagają zatrzymywać wodę i poprawiać mikroklimat ulic.
Oba podejścia wymagają bezpiecznego odwodnienia. Miasto-gąbka uzupełnia infrastrukturę techniczną o lokalną retencję, infiltrację i ponowne wykorzystanie deszczówki.
• Priorytetem jest sprawne odprowadzanie wody
• Duża rola kanalizacji i infrastruktury technicznej
• Ograniczone lokalne wykorzystanie deszczówki
• System skoncentrowany na odwodnieniu
• Priorytetem jest zagospodarowanie wody możliwie blisko miejsca opadu
• Łączenie infrastruktury technicznej z rozwiązaniami przyrodniczymi
• Retencja, infiltracja, wykorzystanie i kontrolowany odpływ
• Zintegrowane zarządzanie wodą w skali zlewni
Skuteczne miasto-gąbka wymaga planowania w skali działki, ulicy i zlewni. Rozwiązania należy dobierać do warunków terenowych, opadów, jakości spływu i możliwości eksploatacji.
01
Ocena kierunków spływu, udziału powierzchni szczelnych, przepuszczalności gruntu, poziomu wód gruntowych oraz infrastruktury podziemnej.
02
Wyznaczenie celów: ograniczenie szczytowego odpływu, magazynowanie wody, poprawa warunków dla zieleni i bezpieczeństwo podczas ulew.
03
Łączenie ogrodów deszczowych, zbiorników, zielonych dachów i nawierzchni przepuszczalnych zgodnie z lokalnymi ograniczeniami.
04
Obliczenia hydrologiczne i hydrauliczne, dobór pojemności, odpływu regulowanego i przelewów awaryjnych oraz ocena jakości wody.
05
RETENCJA • ZIELEŃ • ODPORNOŚĆ
Rozproszone zatrzymywanie wody może jednocześnie wspierać bezpieczeństwo infrastruktury, zieleń miejską i jakość przestrzeni publicznej.
Obiekty retencyjne i regulowany odpływ mogą zmniejszać szczyt przepływu w określonych warunkach opadowych.
Woda zgromadzona w zbiornikach może służyć np. do nawadniania zieleni, po uwzględnieniu wymagań jakościowych.
Drzewa, ogrody deszczowe i parki tworzą bardziej przyjazne przestrzenie i mogą wspierać różnorodność biologiczną.
Zacienienie i parowanie wody przez rośliny mogą ograniczać lokalne nagrzewanie przestrzeni w ciepłe dni.
Miasto-gąbka powstaje poprzez łączenie wielu rozwiązań w jeden spójny system gospodarowania wodami opadowymi. Pojedynczy ogród deszczowy czy zbiornik retencyjny może poprawić lokalne warunki, ale skuteczność całej koncepcji zależy od współpracy rozwiązań w skali ulic, osiedli i zlewni.
Miasto-gąbka nie jest więc pojedynczą inwestycją, lecz długofalowym podejściem do planowania, realizacji i utrzymania miejskiego systemu gospodarowania wodą.
Koncepcja miasta-gąbki jest częścią szerszego podejścia do zarządzania deszczówką. Więcej o planowaniu, odprowadzaniu i zagospodarowaniu opadów przeczytasz w artykule Gospodarka wodami opadowymi.
To koncepcja miasta, które przechwytuje, zatrzymuje, wykorzystuje i — gdy warunki pozwalają — infiltruje deszczówkę blisko miejsca opadu.
Między innymi ogrody deszczowe, zielone dachy, parki retencyjne, zbiorniki, muldy chłonne, nawierzchnie przepuszczalne i zielone ulice.
Nie. Rozwiązania retencyjne współpracują z kanalizacją i bezpiecznymi drogami odprowadzania nadmiaru wody.
Nie. Może ograniczać spływ i lokalne podtopienia w określonych warunkach, ale ekstremalne opady nadal wymagają planowania ryzyka i zabezpieczeń.
Nie. Decydują m.in. przepuszczalność gruntu, poziom wód gruntowych, zanieczyszczenia i odległość od budynków.
Nie. Retencja zależy od grubości i rodzaju warstw, wilgotności początkowej oraz przebiegu opadu.
Można ją magazynować i stosować np. do podlewania zieleni, z uwzględnieniem jakości wody oraz wymagań technicznych.
Od analizy zlewni, spływu, gruntu, istniejącej infrastruktury i celów projektu, a następnie od doboru i obliczenia rozwiązań.
Potencjalnie mniej lokalnych podtopień, więcej zieleni, lepszy komfort podczas upałów i atrakcyjniejsze przestrzenie publiczne.
Tak. Należy usuwać osady i odpady, pielęgnować rośliny oraz sprawdzać drożność dopływów, odpływów i przelewów.
WIEDZA • PLANOWANIE • WDROŻENIA
Jak projektować przestrzenie miejskie, które lepiej radzą sobie z intensywnymi opadami? Poznaj rozwiązania i doświadczenia omawiane w środowisku Stormwater Poland.